TÓM TẮT Ý CHÍNH
- TOGAF là bộ tiêu chuẩn kiến trúc doanh nghiệp (Enterprise Architecture) của The Open Group. Phiên bản hiện hành là TOGAF Standard, 10th Edition, chia thành phần nền tảng (Fundamental Content) và bộ hướng dẫn áp dụng (Series Guides).
- Trái tim của TOGAF là ADM: một pha chuẩn bị, tám pha từ A đến H và Quản lý yêu cầu nằm ở trung tâm. ADM là vòng lặp, không phải thác nước.
- Người lãnh đạo không cần thuộc từng thuật ngữ. Điều cần là biết mỗi pha trả lời câu hỏi kinh doanh nào và nên đòi đội ngũ đưa ra sản phẩm gì.
- TOGAF cho phép làm kiến trúc ở nhiều cấp: chiến lược, phân khúc (segment), năng lực. Không cần làm EA cho cả tập đoàn ngay từ đầu.
- Chứng chỉ TOGAF dành cho người trực tiếp làm kiến trúc. Với người lãnh đạo, hiểu cách dùng TOGAF để ra quyết định quan trọng hơn tấm chứng chỉ.
TRẢ LỜI NHANH
TOGAF là gì? TOGAF (The Open Group Architecture Framework) là khung kiến trúc doanh nghiệp phổ biến nhất thế giới, do The Open Group phát triển. TOGAF cung cấp phương pháp ADM, bộ thuật ngữ và mẫu sản phẩm chung để tổ chức đi từ tầm nhìn chiến lược đến lộ trình thay đổi có kiểm soát.
Mục lục
TOGAF là gì?
TOGAF là viết tắt của The Open Group Architecture Framework, bộ tiêu chuẩn về kiến trúc doanh nghiệp do tổ chức The Open Group phát triển và duy trì. The Open Group mô tả TOGAF là một trong những tiêu chuẩn kiến trúc doanh nghiệp được dùng rộng rãi nhất, cung cấp phương pháp và bộ công cụ để xây dựng, quản trị và phát triển kiến trúc một cách nhất quán (The Open Group).
Nếu Enterprise Architecture trả lời câu hỏi “doanh nghiệp cần thay đổi gì để thực hiện chiến lược”, thì TOGAF trả lời câu hỏi “làm việc đó theo trình tự nào, ai tham gia, và tạo ra sản phẩm gì ở mỗi bước”. Nói cách khác, một bên là cách làm, một bên là việc cần làm. Bài Enterprise Architecture là gì? giải thích phần “việc cần làm”; bài này tập trung vào TOGAF.
Anh Võ Trọng Thư (Head of Applied AI Lab, GreenNode; Hạt giống mùa 9 TP.HCM) tóm tắt vai trò của TOGAF và ADM là “bản thiết kế dẫn dắt sự thay đổi”: nhờ đó tổ chức có thể quản lý thay đổi một cách có hệ thống, để mọi quyết định, dự án và công nghệ mới đều phục vụ mục tiêu chung (Tư duy kiến trúc cho thời đại VUCA).
TOGAF 10 gồm những gì?
TOGAF Standard, 10th Edition được The Open Group giới thiệu năm 2022. Thay đổi lớn nhất của bản 10 nằm ở cách tổ chức nội dung: tiêu chuẩn được chia thành hai phần (The Open Group – TOGAF 10).
| Phần | Gồm những gì | Ý nghĩa với người lãnh đạo |
|---|---|---|
| Fundamental Content (nội dung nền tảng) | Sáu tài liệu: Giới thiệu và khái niệm cốt lõi; ADM; Kỹ thuật ADM; Áp dụng ADM; Nội dung kiến trúc; Năng lực và quản trị kiến trúc doanh nghiệp | Phần “khung xương” ổn định, ít thay đổi. Là ngôn ngữ chung giữa kinh doanh và công nghệ |
| Series Guides (bộ hướng dẫn) | Hướng dẫn áp dụng cho từng bối cảnh: Agile, kiến trúc nghiệp vụ, kiến trúc số, bảo mật, vai trò của người lãnh đạo kiến trúc… | Chọn đúng phần cần dùng thay vì áp dụng cả khung. Đây là chỗ TOGAF 10 linh hoạt hơn |
Theo tài liệu giới thiệu của The Open Group, phần nền tảng gần như không thêm nội dung mới; phần mới chủ yếu nằm trong Series Guides. Một chi tiết nhỏ nhưng có ý nghĩa: các mũi tên giữa các pha trong sơ đồ ADM được bỏ đi, để tránh hiểu nhầm ADM là mô hình thác nước (The Open Group, White Paper W212).
8 pha TOGAF ADM qua một ví dụ thật
ADM (Architecture Development Method) là phương pháp phát triển kiến trúc, phần cốt lõi của bộ tiêu chuẩn. Thay vì liệt kê định nghĩa, phần dưới đây đi qua từng pha bằng một ví dụ: series “Customer Offering Factory – Góc nhìn Enterprise Architecture” của anh Đào Tuấn Anh (Solution Architect Manager, Lotte VietNam; Hạt giống mùa 9 Hà Nội) trên Digital Leaders Publishing Club. Series bàn về bài toán “đưa đúng ưu đãi cho đúng khách hàng vào đúng lúc” của một ngân hàng giả định, và cuối mỗi kỳ có mục “Góc TOGAF” chỉ ra nội dung đó thuộc pha nào của ADM (Góc TOGAF).
| Pha ADM | Người lãnh đạo hỏi gì | Trong ví dụ Customer Offering |
|---|---|---|
| Preliminary (chuẩn bị) | Tổ chức làm kiến trúc theo nguyên tắc nào, ai chịu trách nhiệm? | Xác lập phạm vi và nguyên tắc cho cả series |
| A. Architecture Vision | Ta muốn đi đến đâu, vì sao, ai được lợi? | Kịch bản kinh doanh (Business Scenario) và chuỗi động lực – mục tiêu – chỉ số |
| B. Business Architecture | Cần những năng lực nghiệp vụ nào, đang mạnh yếu ra sao? | Bản đồ năng lực, chuỗi giá trị, đánh giá mức trưởng thành; mô hình vận hành |
| C. Information Systems (dữ liệu, ứng dụng) | Dữ liệu và ứng dụng nào nâng đỡ các năng lực đó? | Nguyên tắc dữ liệu, data domain, quản trị dữ liệu, consent |
| D. Technology Architecture | Nền tảng công nghệ nào cần có? | Kiến trúc tham chiếu tám lớp cho ngân hàng có hệ thống lõi cũ |
| E. Opportunities and Solutions | Khoảng trống nào gom thành dự án nào? | Bảng phụ thuộc chính giữa các khoảng trống và giải pháp |
| F. Migration Planning | Làm gì trước, làm gì sau, mỗi chặng tạo giá trị gì? | Lộ trình theo các kiến trúc chuyển tiếp (transition architecture) |
| G. Implementation Governance | Dự án có đi đúng kiến trúc đã duyệt không? | Chuyển từ phê duyệt từng ưu đãi sang phê duyệt khuôn khổ |
| H. Architecture Change Management | Bối cảnh đổi thì kiến trúc đổi thế nào? | Cơ chế quản trị để kiến trúc tiếp tục thích nghi |
| Requirements Management (trung tâm) | Yêu cầu mới phát sinh được ghi nhận và xử lý ở đâu? | Xuyên suốt cả ba kỳ |
Điều đáng chú ý là một nội dung có thể thuộc nhiều pha cùng lúc. Kỳ 3 của series vừa thuộc pha B (mô hình vận hành), vừa thuộc pha E, F (lộ trình) và G, H (quản trị). Đó chính là tinh thần của ADM: các pha thông tin cho nhau và được lặp lại, không phải làm xong pha này mới sang pha kia. Anh Đào Tuấn Anh nhấn mạnh vai trò của pha trung tâm bằng một câu dễ nhớ: “Không có Requirements Management là ADM sẽ thành phim hành động – hỗn loạn và đầy bất ngờ.” (Khi TOGAF bước vào cuộc sống).
HUẤN LUYỆN HẠT GIỐNG LÃNH ĐẠO SỐ
Enterprise Architecture là một trong sáu chủ đề huấn luyện. Học viên áp dụng TOGAF ADM vào bài toán thật của chính doanh nghiệp mình, cùng huấn luyện viên là những người đang làm kiến trúc. Hành trình 8 tháng, phi lợi nhuận, không thu học phí.
Người lãnh đạo nên đòi xem sản phẩm kiến trúc nào?
Bộ tiêu chuẩn định nghĩa rất nhiều artifact (sản phẩm kiến trúc). Người lãnh đạo không cần đọc hết. Bốn sản phẩm dưới đây đủ để biết đội ngũ kiến trúc có đang làm việc nghiêm túc hay không:
- Bản đồ năng lực (Business Capability Map). Liệt kê những việc tổ chức phải làm được để tạo giá trị, không gắn với phòng ban hay phần mềm cụ thể.
- Chuỗi giá trị (Value Stream). Cho thấy khách hàng nhận được giá trị qua những giai đoạn nào, và năng lực nào phục vụ giai đoạn nào.
- Bản đồ nhiệt mức trưởng thành (capability heatmap). Trong series Customer Offering, anh Đào Tuấn Anh dùng quy ước màu chuẩn: xanh là đạt mức mục tiêu, vàng là thiếu một mức, đỏ là thiếu hai mức trở lên, tím là năng lực chưa tồn tại. Chỉ cần nhìn màu là biết tiền nên đổ vào đâu.
- Lộ trình chuyển tiếp (transition architecture và roadmap). Chia thay đổi thành từng chặng, mỗi chặng có giá trị đo được và phụ thuộc rõ ràng.
Một công cụ ít người biết nhưng rất hữu ích cho người lãnh đạo là Business Transformation Readiness Assessment, đánh giá mức sẵn sàng chuyển đổi theo 12 yếu tố như tầm nhìn, nhu cầu, quyết tâm. Series Customer Offering dùng công cụ này để hỏi những câu rất thẳng, chẳng hạn “không làm thì tổ chức mất gì?” hay “lãnh đạo nghiệp vụ có dẫn dắt và phát biểu rõ đích đến không?”.
Không cần làm EA cho cả tập đoàn ngay từ đầu
Một lý do khiến nhiều doanh nghiệp ngại khung này là nghĩ rằng phải vẽ kiến trúc cho toàn bộ tổ chức trước khi làm bất cứ việc gì. Thực tế, khung này phân biệt các cấp kiến trúc:
- Strategic Architecture: bức tranh dài hạn ở cấp toàn doanh nghiệp, phục vụ ban điều hành.
- Segment Architecture: kiến trúc cho một mảng kinh doanh hoặc một năng lực lớn, đủ chi tiết để lập chương trình chuyển đổi.
- Capability Architecture: kiến trúc cho một năng lực cụ thể, đủ chi tiết để triển khai.
Series Customer Offering là một ví dụ: theo tác giả, series mô tả một Segment Architecture cho mảng Customer Offering, và có vài chỗ đi xuống cấp Capability Architecture như lịch sử ưu đãi và nơi lưu quyền đồng ý của khách hàng. Với doanh nghiệp vừa và nhỏ, cách thực tế nhất là bắt đầu từ một mảng đang “đau” nhất, làm tốt một vòng ADM gọn nhẹ, rồi mở rộng.
Người lãnh đạo có cần chứng chỉ TOGAF không?
Danh mục chứng chỉ TOGAF hiện có các chứng chỉ theo phiên bản 10 như TOGAF Enterprise Architecture Foundation, TOGAF Enterprise Architecture Practitioner và TOGAF Business Architecture Foundation, bên cạnh các chứng chỉ theo phiên bản 9 (The Open Group – TOGAF Certification Portfolio).
| Vai trò | Gợi ý |
|---|---|
| Enterprise architect, solution architect, người làm kiến trúc nghiệp vụ | Nên học bài bản. Foundation để nắm thuật ngữ và cấu trúc; Practitioner cho người trực tiếp xây dựng, duy trì và sử dụng kiến trúc |
| CIO, CTO, giám đốc chuyển đổi số | Không bắt buộc. Quan trọng hơn là hiểu ADM để đặt câu hỏi đúng, đọc được bản đồ năng lực và lộ trình, và bảo trợ cơ chế quản trị kiến trúc |
| Lãnh đạo nghiệp vụ, founder | Chỉ cần nắm tinh thần: bắt đầu từ năng lực và chuỗi giá trị, đi theo lộ trình, có người chịu trách nhiệm cho từng năng lực |
Kinh nghiệm từ các học viên cho thấy giá trị của khung này đến từ việc áp dụng vào bài toán thật hơn là từ học thuộc. Anh Đào Tuấn Anh mô tả hành trình học TOGAF 10 cùng nhóm như một chuyến “leo núi trí tuệ”, và điều anh nhớ nhất không chỉ là khung lý thuyết mà là sự đồng lòng của cả nhóm khi phân tích những khái niệm khó.
4 hiểu lầm thường gặp về TOGAF
- “ADM là thác nước.” Không phải. Bản 10 bỏ hẳn mũi tên giữa các pha trong sơ đồ để tránh hiểu lầm này. Các pha lặp lại và thông tin cho nhau.
- “Phải áp dụng toàn bộ TOGAF.” Khung này được thiết kế để điều chỉnh (tailor) theo tổ chức. Series Guides tồn tại chính là để chọn phần phù hợp với bối cảnh.
- “TOGAF là việc của phòng CNTT.” Pha A và B là việc của lãnh đạo nghiệp vụ. Không có tầm nhìn và bản đồ năng lực do kinh doanh dẫn dắt, các pha sau chỉ là vẽ hệ thống.
- “Làm kiến trúc làm chậm dự án.” Ngược lại, khi đã có nguyên tắc và khuôn khổ được duyệt trước, các nhóm triển khai đi nhanh hơn vì không phải xin phê duyệt từng việc nhỏ. Đây là ý “phê duyệt khuôn khổ thay vì phê duyệt từng ưu đãi” trong series Customer Offering.
Câu hỏi thường gặp về TOGAF
TOGAF là gì?
TOGAF (The Open Group Architecture Framework) là bộ tiêu chuẩn kiến trúc doanh nghiệp của The Open Group. TOGAF cung cấp phương pháp ADM, thuật ngữ và mẫu sản phẩm chung để tổ chức đi từ tầm nhìn chiến lược đến lộ trình thay đổi có kiểm soát.
TOGAF 10 khác TOGAF 9.2 thế nào?
TOGAF 10 chia tiêu chuẩn thành phần nền tảng ổn định (Fundamental Content) và bộ hướng dẫn áp dụng (Series Guides) cho từng bối cảnh như Agile hay kiến trúc số. Phần nền tảng gần như giữ nguyên nội dung, nhưng được sắp xếp lại để dễ dùng hơn.
TOGAF ADM có bao nhiêu pha?
TOGAF ADM gồm pha chuẩn bị (Preliminary), tám pha từ A đến H và Quản lý yêu cầu (Requirements Management) nằm ở trung tâm, xuyên suốt mọi pha.
TOGAF có cần thiết cho người lãnh đạo không?
Người lãnh đạo không nhất thiết cần chứng chỉ TOGAF, nhưng nên hiểu ADM để biết mỗi giai đoạn thay đổi cần trả lời câu hỏi gì, đọc được bản đồ năng lực và lộ trình, và bảo trợ cơ chế quản trị kiến trúc.
Doanh nghiệp nhỏ có dùng được TOGAF không?
Có. Khung này cho phép làm kiến trúc ở cấp một mảng kinh doanh hoặc một năng lực, không bắt buộc cả tổ chức. Doanh nghiệp nhỏ nên bắt đầu từ một mảng quan trọng, chạy một vòng ADM gọn nhẹ rồi mở rộng dần.
Đọc tiếp: các bài trong cụm Enterprise Architecture
- Enterprise Architecture là gì? Hướng dẫn cho người lãnh đạo (bài trụ cột của cụm)
- Khi TOGAF bước vào cuộc sống (Đào Tuấn Anh)
- Học enterprise architecture: 4 bài học từ TOGAF ADM (Hoàng Gia Quốc)
- Tư duy kiến trúc cho thời đại VUCA (Võ Trọng Thư)
- Vượt qua vòng tròn ADM để khám phá tư duy kiến trúc (Đỗ Minh Hồng)
- Enterprise Architecture: “bản quy hoạch” giúp founder điều hành doanh nghiệp bền vững (Nguyễn Thị Tuyết Hồng)
- A principal architect’s shift from code to strategy
- Solution architect là gì? Lộ trình và 4 cách rèn tư duy hệ thống
Tham khảo
- The Open Group – Understanding the TOGAF Standard
- The Open Group – The TOGAF Standard, 10th Edition
- The Open Group – White Paper W212: Introduction to the TOGAF Standard, 10th Edition
- The Open Group – TOGAF Certification Portfolio
- The TOGAF Standard, 10th Edition – Pocket Guide
- Đào Tuấn Anh, Series Customer Offering Factory – Góc TOGAF, Digital Leaders Publishing Club
- Ban Huấn luyện EA, Chinh phục Enterprise Architecture (EA) – mảnh ghép chiến lược của nhà lãnh đạo số, Digital Leaders Publishing Club
VỀ BÀI VIẾT
Ban biên tập Digital Leaders Coaching
Bài viết được Ban biên tập tổng hợp từ chủ đề huấn luyện Enterprise Architecture, chia sẻ của các Hạt giống lãnh đạo số và Ban huấn luyện dưới đây, cùng tài liệu chính thức của The Open Group được dẫn link trong bài.
CHIA SẺ ĐƯỢC TRÍCH TRONG BÀI
